Wstęp
Burze należą do najbardziej widowiskowych i jednocześnie najbardziej niebezpiecznych zjawisk atmosferycznych występujących na Ziemi. Większość ludzi kojarzy je przede wszystkim z wyładowaniami atmosferycznymi, gwałtownymi opadami deszczu i silnym wiatrem. Jednak jednym z najbardziej niszczycielskich elementów towarzyszących burzom jest grad. Choć zazwyczaj ma postać niewielkich lodowych kulek przypominających groch lub drobne kamyczki, zdarzają się sytuacje, gdy z nieba spadają bryły lodu osiągające rozmiary piłki golfowej, piłki tenisowej, a nawet większe. Dla wielu osób wydaje się wręcz niemożliwe, aby atmosfera była w stanie utrzymać tak ogromne bryły lodu, a następnie wyrzucić je z chmury na powierzchnię ziemi. Tymczasem natura wielokrotnie udowodniła, że potrafi tworzyć gradziny ważące kilkaset gramów, a w skrajnych przypadkach nawet ponad kilogram. Każdego roku grad powoduje na świecie miliardowe straty materialne. Niszczy dachy budynków, wybija szyby, uszkadza samochody, dewastuje uprawy rolne i stwarza realne zagrożenie dla ludzi oraz zwierząt. W niektórych regionach świata jest uznawany za jedno z najgroźniejszych zjawisk towarzyszących burzom. Szczególne zainteresowanie meteorologów budzą gradziny osiągające rozmiary piłki tenisowej lub większe. Ich powstanie wymaga bowiem wyjątkowo specyficznych warunków atmosferycznych oraz ogromnych ilości energii zgromadzonej w chmurze burzowej. Aby zrozumieć, jak dochodzi do narodzin tak niezwykłych brył lodu, należy najpierw przyjrzeć się podstawowym procesom zachodzącym w atmosferze podczas rozwoju burzy.
Czym właściwie jest grad?
Grad jest formą opadu atmosferycznego składającą się z bryłek lodu powstających wewnątrz silnie rozbudowanych chmur burzowych. W przeciwieństwie do śniegu, który tworzy się bezpośrednio w postaci kryształków lodu, grad przechodzi skomplikowany proces wzrostu obejmujący wielokrotne zamarzanie kropelek wody. Każda gradzina posiada własną historię. Można powiedzieć, że jest swego rodzaju archiwum procesów zachodzących wewnątrz burzy. Jej budowa przechowuje informacje o temperaturze, wilgotności oraz dynamice chmury, w której powstała. Meteorolodzy klasyfikują grad jako opad lodowy związany wyłącznie z chmurami Cumulonimbus, czyli potężnymi chmurami burzowymi rozwijającymi się pionowo nawet do kilkunastu kilometrów wysokości. To właśnie we wnętrzu tych atmosferycznych gigantów powstają warunki umożliwiające rozwój dużych gradzin.
Czym grad różni się od śniegu?
Choć zarówno śnieg, jak i grad zbudowane są z lodu, ich proces powstawania wygląda zupełnie inaczej. Płatek śniegu tworzy się poprzez bezpośrednie osadzanie pary wodnej na mikroskopijnym jądrze lodowym. Powstają w ten sposób charakterystyczne sześciokątne kryształki. Gradzina rozwija się natomiast poprzez stopniowe narastanie kolejnych warstw lodu wokół niewielkiego zarodka. Można powiedzieć, że śnieg rodzi się jako kryształ lodu, natomiast grad jest efektem wielokrotnego obladzania już istniejącego jądra. To właśnie dlatego duże gradziny przypominają bardziej cebulę zbudowaną z wielu warstw niż pojedynczy kryształ lodowy.
Dlaczego grad występuje głównie podczas burz?
Odpowiedź jest stosunkowo prosta. Do powstania gradu niezbędne są bardzo silne prądy wstępujące. Zwykłe chmury deszczowe nie są w stanie wygenerować odpowiednio dużej energii potrzebnej do utrzymywania ciężkich brył lodu w atmosferze. Jedynie chmury burzowe typu Cumulonimbus dysponują wystarczająco silnymi ruchami pionowymi, aby unosić gradziny przez wiele minut lub nawet kilkadziesiąt minut. Im silniejsza burza, tym większa szansa na powstanie dużego gradu. Największe gradziny obserwowane na świecie niemal zawsze związane są z burzami superkomórkowymi, które należą do najbardziej energetycznych układów konwekcyjnych występujących na Ziemi.
Jak powstaje ogromny grad? Proces krok po kroku
Narodziny potężnej chmury burzowej
Historia każdej dużej gradziny rozpoczyna się od narodzin burzy.
Podczas upalnego dnia powierzchnia ziemi silnie się nagrzewa. Powietrze znajdujące się przy gruncie staje się cieplejsze i lżejsze od otaczającego środowiska. W rezultacie zaczyna się unosić. Jeżeli atmosfera jest odpowiednio wilgotna oraz niestabilna, rozwijają się potężne prądy konwekcyjne. Wznoszące się powietrze ochładza się wraz z wysokością, a zawarta w nim para wodna zaczyna się skraplać. Powstają chmury kłębiaste, które mogą szybko przekształcić się w rozbudowane chmury burzowe. W przypadku najgwałtowniejszych burz wierzchołki chmur osiągają wysokość nawet 15–18 kilometrów. W ich wnętrzu znajdują się ogromne ilości przechłodzonej wody oraz lodu. To właśnie tam rozpoczyna się produkcja gradu.
Powstanie zarodka gradu
Każda gradzina potrzebuje niewielkiego jądra, wokół którego będzie mogła rosnąć. Takim zarodkiem może być:
⚪drobny kryształek lodu,
⚪ziarenko pyłu atmosferycznego,
⚪cząstka piasku,
⚪aerozol unoszący się w atmosferze,
⚪zamrożona kropla wody.
W górnych partiach chmury temperatura często spada poniżej minus 20 stopni Celsjusza. Pomimo tak niskich temperatur w chmurze nadal występują miliony mikroskopijnych kropelek wody pozostających w stanie ciekłym. Meteorolodzy określają je mianem kropelek przechłodzonych. Kiedy zetkną się z zarodkiem lodowym, natychmiast zamarzają. W ten sposób rozpoczyna się rozwój przyszłej gradziny.
Potężne prądy wstępujące wynoszą gradzinę ku górze
To właśnie ten etap decyduje o przyszłych rozmiarach gradu.
W silnej burzy powstają prądy wstępujące osiągające prędkość przekraczającą 100 kilometrów na godzinę. W superkomórkach burzowych mogą one lokalnie przekraczać nawet 150 kilometrów na godzinę. Tak ogromna siła działa niczym gigantyczna winda unosząca gradzinę coraz wyżej. W miarę wzrostu wysokości temperatura spada. Gradzina trafia do stref zawierających coraz większe ilości przechłodzonej wody. Każde kolejne zderzenie z kropelkami powoduje przyrost nowej warstwy lodu. W ten sposób rozpoczyna się proces, który może doprowadzić do powstania bryły wielkości piłki tenisowej.
Narastanie kolejnych warstw lodu
Można powiedzieć, że gradzina rośnie podobnie jak pień drzewa.
Każde przejście przez kolejną strefę chmury pozostawia nową warstwę lodu. Jeżeli zamarzanie przebiega szybko, wewnątrz lodu zostają uwięzione pęcherzyki powietrza. Powstaje wtedy warstwa mleczna. Jeżeli proces przebiega wolniej, lód staje się bardziej przejrzysty. W rezultacie duże gradziny posiadają charakterystyczną budowę warstwową przypominającą przekrój cebuli. Liczba warstw może sięgać kilkunastu lub nawet kilkudziesięciu. Każda z nich dokumentuje kolejny etap życia gradziny w chmurze burzowej.
Dlaczego gradzina nie spada od razu?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Odpowiedź kryje się w sile prądów wstępujących. Dopóki ruch powietrza skierowany ku górze jest silniejszy od ciężaru gradziny, pozostaje ona zawieszona w chmurze. Może nawet wielokrotnie krążyć pomiędzy różnymi warstwami burzy. To właśnie ten proces sprawia, że niektóre gradziny osiągają rozmiary nieporównywalnie większe od pozostałych. Ich wzrost trwa znacznie dłużej niż w przypadku zwykłego gradu.
Wielokrotne cykle wzrostu
Największe gradziny świata przechodzą przez serię powtarzających się cykli. Najpierw są unoszone ku górze. Następnie częściowo opadają. Później ponownie zostają przechwycone przez silny prąd wstępujący. Za każdym razem przybywa nowa warstwa lodu. Proces może powtarzać się wielokrotnie. Właśnie dlatego największe gradziny przypominają lodowe cebule składające się z licznych koncentrycznych warstw. Niektóre pozostają we wnętrzu burzy przez kilkanaście minut, zanim ich masa stanie się tak duża, że nawet najsilniejszy prąd wstępujący nie jest już w stanie utrzymać ich w powietrzu. Dopiero wtedy rozpoczynają swój gwałtowny lot ku powierzchni ziemi.
Dlaczego niektóre gradziny osiągają ogromne rozmiary?
Skoro każda gradzina powstaje w podobny sposób, pojawia się naturalne pytanie: dlaczego jedne mają wielkość ziarnka grochu, podczas gdy inne osiągają rozmiary piłki tenisowej, baseballowej lub nawet większe? Odpowiedź kryje się w niezwykle złożonej kombinacji procesów zachodzących wewnątrz chmury burzowej. Powstanie gigantycznego gradu wymaga jednoczesnego wystąpienia wielu sprzyjających czynników. W praktyce oznacza to, że największe gradziny pojawiają się wyłącznie podczas najbardziej gwałtownych i najlepiej zorganizowanych burz.
Potężne prądy wstępujące są kluczem do sukcesu
Najważniejszym czynnikiem odpowiadającym za rozmiary gradu są prądy wstępujące. To właśnie one decydują, jak długo gradzina pozostanie zawieszona w chmurze oraz jak długo będzie mogła przyrastać kolejnymi warstwami lodu. Mała gradzina waży niewiele, dlatego nawet stosunkowo słaby prąd wstępujący jest w stanie utrzymać ją w powietrzu. Sytuacja zmienia się jednak wraz ze wzrostem jej masy. Każda kolejna warstwa lodu zwiększa ciężar gradziny. Aby nadal pozostawała zawieszona w chmurze, potrzebny jest coraz silniejszy ruch powietrza skierowany ku górze. W zwykłych burzach prędkości prądów wstępujących często wynoszą od 30 do 50 kilometrów na godzinę. W silnych burzach mogą przekraczać 80 kilometrów na godzinę. Natomiast w najbardziej gwałtownych superkomórkach osiągają nawet 150–200 kilometrów na godzinę. Przy takich wartościach atmosfera jest w stanie utrzymywać w powietrzu bryły lodu o masie liczonej w setkach gramów. Można wyobrazić sobie to zjawisko jako ogromną niewidzialną windę działającą we wnętrzu burzy.
Im silniejsza jest ta winda, tym większy grad może powstać.
Znaczenie wysokości chmury burzowej
Nie bez znaczenia pozostaje również wysokość samej chmury.
Mała chmura burzowa oferuje gradzinie stosunkowo niewielką przestrzeń do wzrostu. Inaczej wygląda sytuacja w przypadku potężnych cumulonimbusów osiągających wysokość kilkunastu kilometrów. W takich chmurach istnieją rozległe strefy temperatur ujemnych, w których gradzina może wielokrotnie przemieszczać się pomiędzy różnymi warstwami atmosfery. Im większa pionowa rozbudowa burzy, tym więcej czasu gradzina może spędzić w środowisku sprzyjającym wzrostowi. Właśnie dlatego rekordowe gradobicia niemal zawsze związane są z wyjątkowo wysokimi chmurami burzowymi.
Ogromne znaczenie przechłodzonej wody
Nawet najpotężniejszy prąd wstępujący nie wystarczy, jeżeli w chmurze zabraknie materiału budulcowego. Tym materiałem są przechłodzone krople wody. To one odpowiadają za przyrost kolejnych warstw lodu. W niektórych superkomórkach koncentracja przechłodzonej wody osiąga wyjątkowo wysokie wartości. Gradzina przemieszczająca się przez taką strefę może bardzo szybko zwiększać swoje rozmiary. Można powiedzieć, że przechłodzona woda jest dla gradu tym, czym cegły dla budowy domu.
Bez niej rozwój dużych gradzin byłby niemożliwy.
Długi czas życia burzy
Kolejnym ważnym czynnikiem jest długość życia komórki burzowej.
Zwykła burza często istnieje jedynie kilkadziesiąt minut. W takich warunkach gradziny mają ograniczony czas na wzrost. Inaczej jest w przypadku superkomórek. Niektóre z nich mogą utrzymywać się przez wiele godzin. Oznacza to, że proces produkcji gradu może trwać znacznie dłużej. W efekcie gradziny osiągają rozmiary nieosiągalne dla zwykłych komórek konwekcyjnych.
Anatomia gradziny – co kryje się w jej wnętrzu?
Dla meteorologa duża gradzina jest czymś znacznie więcej niż tylko bryłą lodu. Stanowi swoisty zapis historii burzy. Każda warstwa lodu zawiera informacje o warunkach panujących we wnętrzu chmury podczas kolejnych etapów wzrostu. Przekrojenie gradziny pozwala zajrzeć do jej wnętrza niczym do archiwum atmosferycznego.
Warstwy przypominające słoje drzewa
Jedną z najbardziej charakterystycznych cech dużych gradzin jest ich budowa warstwowa. Po przecięciu można zauważyć koncentryczne pierścienie przypominające słoje drewna. Każda warstwa powstaje podczas kolejnego etapu wzrostu. Im więcej cykli unoszenia i opadania przeszła gradzina, tym więcej warstw można zaobserwować. W przypadku największych okazów liczba takich warstw może być bardzo duża.
Dlaczego jedne warstwy są przezroczyste, a inne mleczne?
To jedno z najciekawszych pytań związanych z budową gradu.
Przezroczyste warstwy powstają wtedy, gdy zamarzanie przebiega stosunkowo wolno. Powietrze ma wtedy czas na wydostanie się z lodu. W rezultacie powstaje lód przypominający szkło. Warstwy mleczne tworzą się natomiast podczas bardzo szybkiego zamarzania. Pęcherzyki powietrza zostają uwięzione wewnątrz lodu. Nadaje mu to biały, matowy wygląd. Analiza takich warstw pozwala określić warunki panujące we wnętrzu chmury.
Zarodek ukryty w centrum
W samym środku gradziny znajduje się niewielkie jądro, od którego wszystko się zaczęło. Może być nim drobny kryształ lodu, zamrożona kropla wody lub mikroskopijna cząstka pyłu.
To właśnie wokół tego niewielkiego zarodka przez kolejne minuty lub nawet kilkanaście minut narastają następne warstwy lodu.
W wielu przypadkach średnica początkowego jądra nie przekracza kilku milimetrów. Trudno uwierzyć, że z tak niewielkiego obiektu może powstać bryła lodu wielkości piłki tenisowej.
Jak duży może być grad?
Większość ludzi przez całe życie obserwuje gradziny mające zaledwie kilka milimetrów średnicy. Takie opady są najczęstsze i zwykle nie powodują większych szkód. Jednak atmosfera potrafi tworzyć znacznie większe bryły lodu.
Grad wielkości grochu
Średnica około 5–10 milimetrów.
Najczęściej spotykana forma gradu.
Zwykle nie powoduje poważnych uszkodzeń.
Grad wielkości orzecha włoskiego
Średnica około 2–3 centymetrów.
Taki grad może już uszkadzać roślinność oraz wybijać delikatniejsze szyby.
Grad wielkości jajka
Średnica około 4–5 centymetrów.
Stanowi poważne zagrożenie dla samochodów oraz dachów budynków.
Grad wielkości piłki golfowej
Średnica około 4,5 centymetra.
Może powodować bardzo kosztowne szkody materialne.
Grad wielkości piłki tenisowej
Średnica około 6–7 centymetrów.
To właśnie ten rozmiar najczęściej budzi ogromne zainteresowanie mediów i obserwatorów burz.
Gradzina tej wielkości może ważyć kilkaset gramów i spadać z ogromną energią.
Jej uderzenie przypomina trafienie twardym kamieniem wyrzuconym z dużą prędkością.
Czy grad może być jeszcze większy?
Tak.
Historia meteorologii zna przypadki gradzin osiągających średnicę przekraczającą 10 centymetrów. Niektóre rekordowe okazy były większe od piłki baseballowej, a nawet zbliżały się rozmiarami do grejpfruta. Tak ogromne bryły lodu należą jednak do najrzadszych zjawisk atmosferycznych na świecie. Ich powstanie wymaga niemal idealnych warunków wewnątrz wyjątkowo silnej superkomórki burzowej.
Największe gradobicia w historii świata
Historia meteorologii zna wiele przypadków gradobić, które do dziś budzą podziw i niedowierzanie nawet wśród naukowców. W niektórych sytuacjach atmosfera była w stanie wyprodukować gradziny osiągające rozmiary porównywalne z piłkami sportowymi, a nawet niewielkimi melonami. Takie zjawiska należą do najrzadszych i najbardziej ekstremalnych przejawów aktywności burzowej na naszej planecie. Wymagają niemal idealnego połączenia ogromnej energii konwekcyjnej, silnych prądów wstępujących, dużej ilości przechłodzonej wody oraz wyjątkowo trwałej struktury burzy. Jednym z najbardziej znanych przypadków było gradobicie, które nawiedziło miejscowość Vivian w stanie Dakota Południowa w Stanach Zjednoczonych. Zanotowano tam gradzinę o średnicy około 20,3 centymetra i masie przekraczającej 800 gramów. Była to jedna z największych oficjalnie zmierzonych gradzin w historii obserwacji meteorologicznych. Równie spektakularne zdarzenia miały miejsce w Nebrasce, Teksasie oraz Argentynie, gdzie wielokrotnie dokumentowano gradziny osiągające rozmiary większe od piłki baseballowej. W wielu przypadkach ich uderzenia powodowały przebijanie dachów, niszczenie elewacji budynków, a nawet uszkodzenia konstrukcji przemysłowych.
Gdzie najczęściej występuje największy grad?
Choć grad może pojawić się niemal wszędzie tam, gdzie rozwijają się silne burze, istnieją regiony świata szczególnie sprzyjające powstawaniu ogromnych gradzin.
Aleja Tornad w Stanach Zjednoczonych
Najbardziej znanym obszarem występowania gigantycznego gradu są Wielkie Równiny Ameryki Północnej. Region ten obejmuje między innymi Teksas, Oklahomę, Kansas, Nebraskę oraz Dakotę Południową. To właśnie tutaj spotykają się ciepłe i wilgotne masy powietrza znad Zatoki Meksykańskiej z chłodnym powietrzem napływającym z północy. Powstają w ten sposób idealne warunki do rozwoju potężnych superkomórek burzowych. Nie bez powodu obszar ten nazywany jest Aleją Tornad. Oprócz tornad regularnie pojawiają się tam również największe gradobicia na świecie.
Argentyna
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że północna Argentyna jest jednym z najbardziej aktywnych obszarów występowania ekstremalnego gradu. Niektórzy naukowcy uważają wręcz, że właśnie tam mogą powstawać największe gradziny na Ziemi.
Połączenie wysokich temperatur, wilgoci oraz wpływu Andów sprzyja rozwojowi niezwykle gwałtownych burz superkomórkowych.
Australia
Wschodnia część Australii regularnie doświadcza bardzo silnych gradobić. Miasta takie jak Sydney wielokrotnie notowały ogromne straty związane z opadami dużego gradu. Koszty pojedynczych gradobić liczone były w setkach milionów dolarów.
Republika Południowej Afryki
Południowa Afryka również należy do regionów świata, gdzie regularnie pojawia się bardzo duży grad. Silna konwekcja oraz częste burze superkomórkowe sprawiają, że gradobicia stanowią tam istotne zagrożenie dla rolnictwa.
Europa
Na tle świata Europa nie należy do obszarów najbardziej zagrożonych gigantycznym gradem, jednak nie oznacza to, że takie zjawiska nie występują. Szczególnie aktywne są północne Włochy, Chorwacja, Serbia, Węgry oraz część Francji. Coraz częściej bardzo duże gradziny notowane są również w Europie Środkowej.
Czy w Polsce może spaść grad wielkości piłki tenisowej?
Jeszcze kilkanaście lat temu wielu ludzi uznałoby takie pytanie za przesadę. Obecnie wiemy jednak, że odpowiedź brzmi: tak.
Polska znajduje się w strefie klimatycznej umożliwiającej rozwój bardzo silnych burz superkomórkowych. Choć nie zdarza się to często, warunki sprzyjające powstawaniu dużego gradu pojawiają się regularnie. W ostatnich latach wielokrotnie dokumentowano gradziny osiągające średnicę przekraczającą 5 centymetrów. Lokalnie obserwowano również bryły lodu zbliżające się rozmiarami do piłki tenisowej. Najbardziej narażone są południowe i centralne regiony kraju, gdzie podczas gorących dni rozwijają się bardzo aktywne burze konwekcyjne. Szczególnie niebezpieczne są sytuacje związane z przechodzeniem superkomórek burzowych. To właśnie one odpowiadają za zdecydowaną większość przypadków największego gradu notowanego w Polsce.
Jakie szkody może powodować ogromny grad?
Wielu ludzi skupia się na imponujących rozmiarach gradzin, zapominając o ogromnej energii, jaką niosą ze sobą podczas upadku. Gradzina wielkości piłki tenisowej może osiągać prędkość przekraczającą 100 kilometrów na godzinę. Przy takich wartościach jej energia kinetyczna staje się bardzo duża.
Zniszczenia budynków
Duży grad może wybijać szyby, uszkadzać dachówki oraz niszczyć elewacje. W skrajnych przypadkach dochodzi do przebijania lekkich pokryć dachowych.
Uszkodzenia samochodów
Jednym z najbardziej charakterystycznych skutków gradobicia są wgniecenia karoserii. Silny grad potrafi zniszczyć reflektory, szyby oraz elementy poszycia pojazdów. Po największych gradobiciach tysiące samochodów trafiają do napraw blacharskich.
Straty w rolnictwie
Dla rolników grad jest jednym z najbardziej kosztownych zagrożeń pogodowych. Kilka minut intensywnego gradobicia może zniszczyć uprawy rozwijane przez wiele miesięcy. Najbardziej narażone są sady, plantacje warzyw oraz uprawy zbóż.
Zagrożenie dla ludzi
Uderzenie dużej gradziny może być bardzo niebezpieczne. Przypadki obrażeń głowy, złamań oraz poważnych urazów nie należą do rzadkości podczas największych gradobić świata. Dlatego podczas ostrzeżeń meteorologicznych zawsze należy szukać bezpiecznego schronienia.
Ciekawostki o gradzie
Nie każda gradzina ma idealnie kulisty kształt. Wiele z nich przypomina nieregularne bryły lodu wyposażone w wypustki, kolce oraz nierówności. Największe gradziny często mają bardzo nieregularną powierzchnię, ponieważ podczas wzrostu przechodzą przez różne warstwy chmury o odmiennych warunkach termodynamicznych. Niektóre gradziny po przecięciu przypominają cebulę. Inne wyglądają jak przekrój przez pień drzewa. Grad może spadać nawet wtedy, gdy na powierzchni ziemi temperatura przekracza 30 stopni Celsjusza. Wystarczy, że w górnych partiach chmury panują temperatury znacznie poniżej zera. Meteorolodzy często potrafią ocenić intensywność burzy na podstawie samego przekroju dużej gradziny. Każda warstwa lodu stanowi bowiem zapis kolejnego etapu jej rozwoju.
Jak chronić się przed dużym gradem?
Podczas ostrzeżenia przed burzami z gradem warto jak najszybciej zabezpieczyć pojazdy i schować je pod zadaszeniem. Należy unikać parkowania pod drzewami, ponieważ silny wiatr może powodować łamanie gałęzi. Jeżeli gradobicie zaskoczy nas w terenie, najlepiej znaleźć schronienie w budynku lub solidnym pojeździe. Nie należy pozostawać na otwartej przestrzeni. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby przebywające w górach, gdzie gwałtowne burze rozwijają się bardzo szybko.
Podsumowanie
Grad wielkości piłki tenisowej należy do najbardziej niezwykłych i jednocześnie najbardziej niebezpiecznych zjawisk towarzyszących burzom. Jego powstanie wymaga wyjątkowo silnych prądów wstępujących, ogromnych ilości przechłodzonej wody oraz długiego czasu wzrostu wewnątrz chmury burzowej. Każda gigantyczna gradzina jest efektem wielokrotnego unoszenia i opadania w obrębie burzy, podczas którego narastają kolejne warstwy lodu. To właśnie ten proces pozwala niewielkiemu zarodkowi lodowemu przekształcić się w bryłę osiągającą rozmiary piłki tenisowej lub większe. Choć takie przypadki należą do rzadkości, historia meteorologii pokazuje, że atmosfera potrafi tworzyć gradziny o imponujących rozmiarach i ogromnej sile niszczącej. Dlatego grad pozostaje jednym z najbardziej fascynujących przykładów potęgi procesów zachodzących wewnątrz burzowych chmur.
